خواندن کتاب با صدای بلند برای کودکان؛ چه فایده‌ای دارد؟

زمان مطالعه: 3 دقیقه/ نویسنده: سارا خسروی راد

بسیاری از والدین می‌شنوند که باید برای بچه‌ها کتاب بخوانند، ولی کمتر کسی توضیح می‌دهد دقیقاً چرا و چقدر. پژوهش‌ها تصویر روشنی دارند، با یک نکته‌ی مهم: فایده‌ی کتاب خواندن واقعی است، اما نباید اغراق‌آمیز دیده شود.

چرا زبان کتاب با زبان گفتار فرق دارد؟

تیمی از دانشگاه آکسفورد زبانی را که بزرگسالان با کودکان حرف می‌زنند با زبان کتاب‌های کودک مقایسه کرد. نتیجه این بود که حتی کتاب‌های تصویری برای کوچک‌ترین بچه‌ها واژه‌های متنوع‌تر، انتزاعی‌تر و پیچیده‌تری نسبت به گفت‌وگوی روزمره دارند. یعنی وقتی برای کودک کتاب می‌خوانیم، او کلماتی می‌شنود که شاید در حرف‌زدن معمولی کمتر بشنود. محققان همین را یکی از دلایل مهم بودن کتاب خواندن برای کودکان می‌دانند.

کتاب خواندن با کودک چه اثری روی زبان او دارد؟

پژوهش‌ها نشان می‌دهند کودکانی که در سال‌های پیش از مدرسه مرتب با یک بزرگسال کتاب می‌خوانند، معمولاً زبان را سریع‌تر یاد می‌گیرند و با دایره‌ی واژگان بزرگ‌تری وارد مدرسه می‌شوند. راهنمای مرجعی که پژوهشگران دانشگاه لیورپول تهیه کرده، سه توصیه‌ی ساده دارد:
• زود شروع کنید و زیاد بخوانید. هرچه کتاب خواندن زودتر شروع شود، بهتر است.
• فقط نخوانید، حرف بزنید. وسط داستان سؤال کنید و بچه را به صحبت درباره‌ی آن تشویق کنید.
• کتاب در دسترس باشد. آمارها نشان می‌دهند برنامه‌هایی که کتاب رایگان به خانواده‌ها می‌دهند باعث شده‌اند والدین بیشتر کتاب بخرند و زمان بیشتری صرف کتاب‌خواندن با فرزندشان کنند.

بزرگ‌نمایی نکنیم

صادقانه باید گفت همه‌ی یافته‌ها یک‌دست نیستند. پژوهش‌هایی هستنذد که اثرکتاب خواندن برای رشد زبانی کودکان را تأیید کرده‌اند، اما آن را خیلی کوچک‌تر از پژوهش‌های دیگر پیش‌بینی کرده‌اند. این به آن معنا نیست که کتاب خواندن بی‌فایده است. یعنی نباید انتظار معجزه از چند هفته کتاب خواندن داشت. فایده‌ی اصلی در عادت بلندمدت، درگیری کودک با زبان غنی کتاب و رابطه‌ای است که هنگام کتاب خواندن بین والد و فرزند شکل می‌گیرد.

بچه‌ها هنگام کتاب خواندن به چه نگاه می‌کنند؟

پژوهشی قدیمی‌تر از دانشگاهی در کانادا نشان داد کودکان پیش‌دبستانی هنگام قصه‌شنیدن بیشتر به تصاویر نگاه می‌کنند تا به کلمات. نتیجه‌ی پژوهشگر این بود که نباید انتظار داشت بچه‌ها از این راه حروف را یاد بگیرند. تمرکز کتاب خواندن بهتر است روی معنا، درک داستان و ریتم زبان باشد. تصاویر هم به کودک کمک می‌کنند داستان را دنبال و یادآوری کنند.

چطور کتاب خواندن با کودک را شروع کنیم؟

• کتابی انتخاب کنید که کودک دوست دارد، حتی اگر برای بار دهم باشد.
• روزی چند دقیقه کافی است؛ مهم این است که مرتب باشد.
• به تصاویر اشاره کنید و بپرسید «به نظرت بعدش چی می‌شه؟».
• بگذارید بچه حرف بزند و داستان را به زبان خودش تعریف کند.
• لازم نیست بچه هنوز بتواند بخواند؛ شما بخوانید.

پرسش‌های متداول

از چه سنی باید برای کودک کتاب بخوانیم؟
پژوهشگران توصیه می‌کنند هرچه زودتر شروع کنید، از همان سال‌های اول زندگی.
آیا کتاب خواندن به بچه خواندن یاد می‌دهد؟
مستقیم نه. بچه‌ها هنگام شنیدن بیشتر به تصاویر نگاه می‌کنند. اما کتاب خواندن به رشد زبان و علاقه به کتاب کمک می‌کند.
چقدر باید در روز کتاب بخوانیم؟
زمان دقیق ثابتی وجود ندارد. مهم این است که منظم و لذت‌بخش باشد.

منابع
Nation, K. & Dawson, N. J. (2024). Book language: Promoting literacy and oracy in the early years via structured experience with written language. University of Oxford. https://readoxford.web.ox.ac.uk/our-research/book-language
Rowland, C., Noble, C., Lingwood, J. & Coates, A. (2016). How does shared book-reading help boost child language development in the early years? LuCiD Evidence Briefing. https://www.lucid.ac.uk/media/1639/lucidbookreadingbriefingjuly16.pdf
Noble, C. et al. (2019). The impact of shared book reading on children’s language skills: A meta-analysis. https://hira.hope.ac.uk/id/eprint/3756/
Noble, C. et al. (2020). The impact of interactive shared book reading on children’s language skills: A randomized controlled trial. Journal of Speech, Language, and Hearing Research. https://livrepository.liverpool.ac.uk/3091130/
گزارش خبری دانشگاه گوئلف (۲۰۰۵)، درباره‌ی نگاه کودکان هنگام کتاب خواندن مشترک. https://www.uoguelph.ca/mediarel/2005/11/kids_not_lookin.html